گلستان - آشنایی با جاذبه های گردشگری استان گلستان

استان گلستان به مرکزیت شهر گرگان حدود 22 هزار کیلومتر مربع وسعت دارد. استان گلستان از شمال به جمهوری ترکمنستان، از غرب به استان مازندران و دریای خزر، از جنوب به استان سمنان منتهی میشود.

استان گلستان دارای هفت شهر به نامهای گرگان، بندر ترکمن، بندر گز، علی آباد، کرد کوی گنبد کاووس و مینو دشت و دارای 16 شهر و 16 بخش و 45 دهستان میباشد.

در این استان اقوام مختلفی همچون ترک، ترکمن، بلوچ و قزاق، فارس، سیستانی و مازندرانی زندگی میکنند.

شهرستان گرگان :

شهر گرگان یا همان اسنرآباد بر اساس متون مکتوب، آثار تاریخی چندین هزار ساله دارد. بافت قدیمی به جا مانده در استرآباد غالبا متعلق به دوران صفویه، زندیه و علی الخصوص وابسته به سبک دوران قاجار است.

در معماری بافت قدیم، عواملی مثل آب، زمین، تابش نور خورشید و همچنین عوامل اجتماعی و فرهنگی نقش بسزایی داشته است.

گرگان توسط بارویی به طول شش کیلومتر محصور بوده است و بر نقاط مختلف این بارو و به فاصله های معین برج هایی قرار داشت که در آنها قراولان از شهر محافظت میکردند،‌‌‌‌ رفت و آمد از چهار دروازه انجام میگرفت.

در حاشیه بیرونی باروها خندقی عمیق حفر شده بود که از خاک آن باروها را بنا کرده بودند. از اواسط حکومت قاجار استرآباد به سوی تخریب و ویرانی کامل رفت و در اوایل حکومت پهلوی اول باقی مانده آن هم از بین رفت و با معماری و فرم امروزی دوباره شکل گرفت.

مراکز تاریخی و باستانی گرگان :

کاخ اختصاصی :

این عمارت که به کاخ اختصاصی معروف است، در محل پارک ‌شهر گرگان قرار دارد. بنای کاخ اختصاصی دو طبقه با ویژگی ‌های معماری دوران پهلوی است و از هنر معماری اروپایی متأثر شده است. در حال حاضر این کاخ و محوطه اطراف آن بعنوان کتابخانه عمومی مردم شهر گرگان مورد استفاده قرار میگیرد.

کاخ شاسمن :

این کاخ در شهر گرگان واقع شده و بنا به روایتی در سال 795 هجری قمری وسیله امیر تیمور در ساحل رودخانه ساخته شده است. برخی از سیاحان و جغرافیدانان از این کاخ نام برده ‌اند که از آن جمله میتوان به حافظ ابرو اشاره کرد.

طبق گفته وی این کاخ بعد از این که امیرتیمور سراسر مازندران را مورد تاخت و تاز قرار داد جهت اقامت وی در شهر گرگان ساخته شد.

بنای اولیه این کاخ، قلعه ‌ای بود که در سال 761 هجری قمری توسط ابوبکر شاسمانی (حاکم شاسمان) احداث شده بود. در سال 795 بجای قلعه، قصر فعلی ساخته شده و امیرتیمور زمستان آن سال را در آنجا گذرانده است.

کاخ آغا محمد خان :

این بنا توسط آغا محمد خان قاجار ساخته شده و در شهر گرگان قرار دارد. ویژگیهای معماری و اسلوب ساخت بنا نشانگر آن است که بنا به قرن 12 هجری قمری مربوط است.

سد اسکندری ( دیوار دفاعی ) :

این دیوار دفاعی که به نامهای سد قزل ‌آلان، سد اسکندر و سد فیروزه نیز معروف است، در قسمت شمال گرگان و گنبد واقع شده و از غرب به شرق کشیده شده است.

در مسیر دیوار دفاعی، برج ‌ها و قلعه ‌های حفاظتی به فواصل مختلف بنا شده و آثار آن امروز به صورت تپه‌ هایی در حاشیه دیوار به جا مانده است. ساختمان‌ قلعه‌ ها و باروها، عمدتا بوسیله آجرهای چهارگوش بزرگ ساخته شده است.

گفته میشود که این دیوار بر اثر عوامل جوی و انسانی آسیب دیده و تخریب شده است. قسمت‌ هایی از دیوار دفاعی که از دست عوامل تخریبی مصون مانده است، با ارتفاعی در حدود 3 تا 5 متر و عرض 10 متر از فاصله بسیار دور به صورت سدی نظر هر بیننده ‌ای را به سوی خود جلب می ‌نماید.

تورنگ تپه :

تورنگ تپه که یکی از عظیم‌ ترین و غنی‌ ترین تپه‌ های باستانی استان گلستان بشمار می ‌آید، در فاصله تقریبی 25 کیلومتری شمال شرقی گرگان قرار دارد.

این تپه با وسعت بسیار و ارتفاع چشمگیر در مجاورت روستای تورنگ تپه واقع شده و بر استخر آبی بزرگ مشرف است. قدمت آن به استناد گزارشات و نتایج بررسی ‌ها و کاوشهای باستان ‌شناسان خارجی به هزاره سوم قبل از میلاد یعنی پنج‌ هزار سال پیش میرسد.

عمده ‌ترین آثاری که در خلال حفریات و کاوش ‌های علمی از لایه ‌های مختلف تپه مذکور به دست آمده، شامل آثار معماری (با مصالح خشتی)، سفالینه‌ ها، ظروف، اشیا و دیگر ادوات مورد نیاز روزمره زندگی و ابزارآلات برنزی است.

این تپه به لحاظ ارزشهای تاریخی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است و همانند سایر آثار ثبتی، حفاظت آن بوسیله سازمان میراث فرهنگی استان گلستان انجام میپذیرد.

پل آق قلا :

پل تاریخی آق ‌قلا در فاصله هجده کیلومتری شمال گرگان و در ابتدای شهر آق ‌قلا بر روی رودخانه گرگان احداث شده است. این پل 74 متر طول دارد و در دو طرف آن جان ‌پناهی به ارتفاع یک متر و نیم ایجاد شده است.

این پل، چهار چشمه (طاق) دارد و پایه ‌های آن در جهت شرقی و مخالف جریان آب به موج‌ شکن‌ هایی تجهیز شده ‌اند. پایه‌ های پل در جهت غربی با آجر و اشکال هندسی تزیین شده است. پل آق ‌قلا در قرن نهم هجری قمری بنا شده و در ادوار بعدی خصوصا در دوره صفویه بازسازی و مرمت شده است.

جاذبه های طبیعی گرگان :

پیرگرده :

کوه جنگلی پیرگرده در فاصله 25 کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در هشت کیلومتری روستای چهار باغ قرار گرفته است. ارتفاع این کوه حدود 3200 متر است و سرچشمه رودهای چهار باغ، آب قزاق و باغشاه میباشد.

کوه جنگلی تاور آب :

کوه جنگلی تاور آب در 21 کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در فاصله 5 کیلومتری شمال روستای چهار باغ واقع شده است. این کوه حدود 2950 متر ارتفاع دارد و سرچشمه‌ رودهای چهار باغ خاصه رود و آب قزاق میباشد.

کوه جنگلی تل ‌انبار :

کوه جنگلی تل ‌انبار در فاصله 23 کیلومتری جنوب گرگان و در 6 کیلومتری شمال غربی روستای چهار باغ قرار گرفته است. ارتفاع آن از سطح دریا 3030 متر است و سرچشمه رودهای چهار باغ، سوته ‌رود و خاصه رود میباشد.

کوه چلبه :

کوه نیمه جنگلی چلبه در فاصله 31 کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در 5 کیلومتری غرب روستای سیاه‌ مرزکوه دهستان کتول قرار گرفته است. ارتفاع این کوه حدود 2840 متر و سرچشمه رود باغشاه رودبار و سیاه مرزکوه میباشد.

زرشک کوه :

کوه نیمه جنگلی زرشک‌ کوه در 24 کیلومتری جنوب گرگان و در فاصله 7 کیلومتری شرق روستای حاج ‌آباد واقع شده است. ارتفاع این کوه حدود 2770 متر و سر چشمه سوته‌ رود و خاصه رود میباشد.

کوه جنگلی زیلان :

کوه جنگلی زیلان در 27 کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در فاصله 8 کیلومتری جنوب غربی روستای خولین دره در دهستان کوهپایه قرار دارد. ارتفاع این کوه حدود 2810 متر و سرچشمه رودهای چل ‌چلی، امامزاده قتور و خولین ‌دره میباشد.

کوه سرچال :

این کوه در 29 کیلومتری جنوب شرقی گرگان و در فاصله 3 کیلومتری جنوب روستای چهار باغ دهستان کوهپایه قرار گرفته و حدود 2730 متر ارتفاع دارد.

کوه سرلیسه :

این کوه نیمه جنگلی در 26 کیلومتری جنوب گرگان و در فاصله 5 کیلومتری شمال روستای شاه ‌کوه پایین دهستان کوهپایه واقع شده است. ارتفاع کوه سرلیسه 2910 متر است.

کوه گاوکشان :

این کوه در 37 کیلومتری جنوب گرگان و در فاصله 6 کیلومتری جنوب شرقی روستای شاه کوه پایین قرار گرفته است. ارتفاع این کوه حدود 3813 متر است.

کوه گاو‌کشان سرچشمه رودهای سرتنگه‌، چهارده و آب ترودبان میباشد. دامنه ‌های شمالی این کوه به شهرستان گرگان ودامنه ‌های جنوبی آن به شهرستانهای شاهرود و دامغان مشرف است.

کوه میلانه :

این کوه در 24 کیلومتری جنوب غربی گرگان و در 2 کیلومتری شمال روستای حاجی ‌آباد قرار گرفته است. ارتفاع این کوه جنگلی 2735 متر است و سرچشمه رودخانه پاییز بن رودبار نیز میباشد.

کوه جهان نما :

این کوه در ارتفاعات جنوبی شهر گرگان و جنوب شرقی کردکوی واقع شده و جزو سلسله جبال البرز شرقی محسوب میشود. این کوه 3086 متر ارتفاع دارد و نام خود را از روستایی که در دامنه آن واقع شده گرفته است. کوه جهان‌ نما یکی از مهمترین زیستگاه ‌های حیات ‌وحش استان گلستان است.

کوه هلالان :

این کوه در 42 کیلومتری جنوب غربی گرگان و در فاصله 8 کیلومتری روستای زردوان قرار گرفته است. ارتفاع این کوه از سطح دریا حدود 2850 متر است.

دامنه‌ های شمالی این کوه به شهرستان گرگان و دامنه جنوبی آن به شهرستان دامغان مشرف است و در شمار قلل البرز شرقی محسوب میشود.

گرگان رود :

این رودخانه از کوههای آلاداغ در بجنورد سرچشمه میگیرد و در مسیری به طول بیش از 200 کیلومتر، پس از عبور از دره‌ های پر پیچ و خم کوهستانی، صحرای کلان، پیرامون شهر گرگان، گنبدکاووس، دشت گرگان و شهر آق‌ قلعه در نقطه‌ ای به نام خواجه نفس وارد دریای مازندران میشود.

رودخانه گرگان رود حرکتی آرام دارد، اما در مواقع بارندگی و سیلاب به علت عبور از زمینهای رسی، گل ‌آلود میشود. در حال حاضر سدی بر روی آن احداث شده و از آب آن استفاده‌ های زراعی به عمل می ‌آید.

وجود دریاچه، سد و مسیر آرام و پر آب آن، امکانات قابل توجهی برای بهره ‌برداری جهانگردی، به ویژه در زمینه ورزش ‌های آبی فراهم کرده است.

رودخانه آلستان :

رودخانه آلستان از دامنه شمالی کوه قرقلند در 47 کیلومتری جنوب شرقی گرگان سرچشمه میگیرد و از دره غربی کوههای "نیله ‌ته" و "گندی" رو به سوی شمال غربی سرازیر میشود و پس از طی 7 کیلومتر با ریز آبه ‌ای که از سر چشمه ‌سارهای دامنه شمالی کوه "بی ‌در" جاری است مخلوط میشود و پس از عبور از روستای آلستان با رودخانه "سیاه مرز کوه" مخلوط میشود و توامان رودبار محمد را پدید می ‌آورند.

رودخانه آناسخیوگ :

این رودخانه از دامنه غربی کوه بیگلو در 30 کیلومتری شمال شرقی کلاله دشت گرگان سرچشمه میگیرد و رو به سوی جنوب غربی و سپس به طرف جنوب جریان می ‌یابد. در‌ روستای تنگر با رودخانه مادرسر مخلوط میشود و رودخانه دهانه را پدید می ‌آورند.

رودخانه اسماعیلک :

رودخانه اسماعیلک از دامنه جنوبی ارتفاعات شمالی بخش کوکلان در 45 کیلومتری شمال شرقی کلاله شهرستان گرگان سرچشمه میگیرد و رو به سوی جنوب شرقی جریان می ‌یابد و در روستای عرب به رود قرناوه میریزد.

رودخانه انجیلاب :

این رودخانه از دامنه شمالی کوه جوزبند در 13 کیلومتری جنوب گرگان سرچشمه میگیرد و به نام رودخانه "تول ‌چشمه" رو به شمال سرازیر میشود.

پس از طی حدود 8 کیلومتر به انجیلاب تغییر نام میدهد و به سوی شمال غربی از کوهستان خارج میگردد. پس از عبور از شرق روستای فتح ‌باغ با ریزآبه ‌های جنوبی مخلوط شده و در دشت گرگان محو میشود. مازاد آب این رودخانه در فصلهای پر آب به رودخانه "قره‌ سو" میریزد.

رودخانه خوانین دره :

این رودخانه که به آن راست دره نیز می ‌گویند از دامنه کوه‌ های "زیلان" چل ‌چلی در 30 کیلومتری جنوب شرقی گرگان سرچشمه میگیرد و نخست روستای "خولین دره" را سیراب میکند و در 2 کیلومتری غرب روستای "نرسو" به رودبار محمد آباد میریزد.

رودخانه دره بزپل :

این رودخانه از دامنه کوه امام ابوالقاسم و کوه گاوکشان در 39 کیلومتری جنوب غربی گرگان سرچشمه میگیرد و به نام آب تورودبار از دره جنوبی باری کوه رو به غرب روان میشود.

پس از طی حدود 8 کیلومتر کوه حاج ‌قلی را از دامنه غربی دور زده و از طریق دره شرقی کوههای "هلالان" و "خوشی" رو به شمال غربی متوجه میگردد و به نام دره بزپل از میان جنگل عبور میکند و در دامنه غربی کوه سنگ تراشان به آب دره شمشیربر میریزد.

رودخانه بارچلی :

این رودخانه از منطقه ‌ای به نام زرجو واقع در دامنه غربی کوهی به همین نام در 42 کیلومتری جنوب شرقی گرگان سرچشمه میگیرد و پس از عبور از روستاهای چلی ‌بالا و چلی ‌پایین در روستای بسی ‌سر به رودبار محمد آباد میریزد.

رودخانه قره سو :

این رودخانه از مازاد آب رودخانه ‌های امامزاده و گرماب دشت در 16 کیلومتری شمال شرقی گرگان تشکیل میشود و با عبور از دهستان استرآباد، روستاهای دهستان مزبور را سیراب کرده و به نواحی سدن رستاق شرقی و سدن رستاق غربی وارد میشود.

در این ناحیه روستاهای یامپی، قرنجیک، گمیشلی دولی و کفشکیری را سیراب میسازد و رو به سوی جنوب غربی به دهستان جعفربای جنوبی وارد میشود و پس از قطع را‌آهن گرگان - بندر ترکمن و راه اتومبیل‌ رو و خط آهن ساری - بندر ترکمن، در روستای ساحلی قره ‌سو به دریای خزر میریزد.

در فصلهای بارانی و یا بارندگی‌ های شدید، مازاد آب رودخانه‌ های دبه‌ دار، چهل و چهار آب، انجیلاب، فسن رود، شصت کلا و خشکه ‌رودبار به ترتیب از شرق به غرب به این رودخانه میریزد.

رودخانه وجا دره :

این رودخانه از دامنه غربی کوه قلعه موران، در فاصله 53 کیلومتری شرق گرگان سرچشمه میگیرد و از دره میان کوههای چخماقی در شمال و آقندوکمر در جنوب رو به غرب جریان می ‌یابد.

در روستای زرین ‌گل به سوی شمال غرب منحرف شده و به دشت گرگان وارد میگردد و به مصرف کشاورزی میرسد. مازاد آب این رود در فصلهای پر باران و سیلاب ‌های بزرگ به رود گرگان میریزد.

رودخانه گرماب‌ دشت :

رودخانه گرماب ‌دشت از تلاقی آب‌ چل ‌چلی با ریزآبه ‌ای که از دامنه شمال غربی کوه یزدکی واقع در منطقه اسب ‌چر سرچشمه گرفته است، در نقطه‌ ای به فاصله 27 کیلومتری جنوب شرقی گرگان تشکیل میگردد و به نام رودخانه باغشاه از دره جنوبی کوه اولنگ رو به غرب روان میگردد.

در منطقه ‌ای به نام سفالین با آب قزاق مخلوط میشود و پس از عبور از گرماب ‌دشت به همین نام تغییر نام داده و در دامنه غربی کوه اولنگ با آب جوزولی پیوند می‌ یابد و رو به سوی روستای توسکستان از منطقه غوله سنگ عبور میکند.

پس از عبور از دامنه غربی تپه ابراهیمو به دشت گرگان وارد میشود. در این منطقه نخست با رودخانه دیه‌ دار مخلوط میگردد و پس از عبور از روستای فیض ‌آباد و آلو کلاته به رودخانه قره‌ سو میریزد.

آبشار باران کوه :

آبشار باران کوه یکی دیگر از آبشارهای زیبای استان گلستان است که در 18 کیلومتری جنوب غربی گرگان و در مسیر رودخانه شصت کلا و پارک جنگلی باران کوه واقع شده است.

آبشار زیارت :

آبشار زیارت از آبشارهای زیبای استان است که در روستایی به همین نام از توابع شهرستان گرگان واقع شده و در فصول مساعد سال پذیرای علاقمندان به تفریح و تفرج در طبیعت میباشد.

منطقه جنگلی ناهارخوران :

منطقه جنگلی ناهارخوران یکی از کانونهای مورد علاقه و استفاده شهروندان گرگانی، توریست‌ های بین راهی و دوستداران طبیعت است.

این ناحیه اردوگاه جهانگردی مجهزی دارد. امکانات تفرجگاهی این ناحیه جنگلی مشتمل بر میز، نیمکت، آب آشامیدنی، سرویس بهداشتی و نمازخانه است که در اختیار مراجعه کنندگان قرار میگیرد. همچنین هتل، رستوران و کمپینگ نیز دارد.

پارک جنگلی قرق :

این پارک در 24 کیلومتری شرق گرگان و در مسیر جاده اصلی گرگان مشهد قرار دارد و مشتمل بر پارک وحش، تاسیسات رفاهی و پارک بازی میباشد. پارک جنگلی قرق از تفرجگاه‌ های مهم گرگان است که در تمام طول سال مورد بهره ‌برداری وسیع قرار میگیرد.

منطقه حفاظت شده جهان ‌نما :

منطقه حفاظت شده جهان‌ نما که از نام یک دهکده ییلاقی در دامنه آن اقتباس شده است، در سال 1352 بر اساس مصوبه شورای عالی حفاظت محیط زیست با وسعتی معادل 30650 هکتار بعنوان منطقه حفاظت شده اعلام گردید.

این دهکده و دهکده‌ های متصل به آن مانند سعدآباد محله، آب دره و غیره که در درون منطقه حفاظت قرار گرفته ‌اند، از سالهای قدیم محل گذران اوقات فراغت مردم گرگان بوده است.

این منطقه در ارتفاعات جنوب گرگان و جنوب شرقی کردکوی قرار گرفته است. پست‌ ترین نقطه آن 600 متر و بلندترین نقطه آن 1068 متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

پوشش گیاهی منطقه به دلیل شرایط آب و هوایی مناسب بسیار متنوع است، ولی متاسفانه در اثر دخل و تصرفات انسانی و چرای مفرط و بی ‌رویه دام‌ ها و احداث جاده‌ ها و امثالهم دچار تغییرات و مشکلات شده است. به طور کلی جامعه غالب گیاهی منطقه عبارتند از :

درختان پهن برگ همراه با علفزارها و بوته‌ زار و گونه ‌های ارس و درختچه ‌های پهن برگ شامل راش، آزاد، زرشک، ممرز، سرخدار، کلاه میرحسن، بلند بازو، نمدار، گل‌‌ گاوزبان، کچف، ارس و درمنه. از زیستگاه ‌های عمده منطقه، ترکت را میتوان نام برد که بخشی از منطقه امن جهان ‌نما را تشکیل میدهد و زیستگاه عمده مرال شوکا، پلنگ، خرس، خوک وحشی و گرگ است.

یکی دیگر از زیستگاه ‌ها چلستان است که در محدوده آن مرال، خرس، گرگ، پلنگ و قوچ و میش و کل و بز یافت میشود.

البته گاو موزی‌ کش و زیستگاه ‌های اطراف آن منطقه مناسبی برای مرال، شوکا، خرس، پلنگ و دیگر گونه‌ های جنگل ‌زی است که در جنوب آن قوچ و میش زیست میکند. زیستگاه‌ های قلقله، آق‌ رضا،چکل گدا، لنده‌ کوه، تالو، خوش‌ دستی، لندو و مغزی از زیستگاه ‌های کل و بز و قوچ و میش است و در بعضی از قسمتهای آن مرال نیز زیست میکند.

زیستگاه ‌های شربت، کولیجال، سوته و گرمه توهم محل زندگی خرس، شوکا، مرال و پلنگ است و در قسمتهای صخره ‌ای آن کل و بز زیست میکنند. منطقه حفاظت شده جهان ‌نما به علت کوهستانی بودن منطقه و پوشش بوته‌ زاری و علفزاری در کنار درختزارهای تنک، گونه ‌های بسیار با ارزشی از پرندگان را در خود جای داده است که در بین آنها کبک دری، عقاب طلایی و هما نیز دیده میشود.

در جهان ‌نما گونه ‌های مختلفی از پرندگان مانند شکاری ‌‌ها، لاشخور‌ها، طرقه ‌ها، جغدها، کبوترها، زنبور‌ خورها، سسک‌ ها، سعوها، عقاب ‌ها، کلاغ‌ ها، زرد پره‌ ها و غیره را میتوان مشاهده کرد.

پستاندارانی مانند مرال، شوکا، کل، بز، قوچ،‌ میش، پلنگ، خرس، گرگ، راسو، شغال، خارپشت‌ ها و دو زیستان نیز در منطقه یافت میشود که به علت شکار بی‌ رویه، تعداد جمعیت آنها شدیدا کاهش یافته است.

چشمه ‌سارهای زیادی در داخل منطقه حفاظت شده و محیط ‌های اطراف آن وجود دارد که سرچشمه بسیاری از رودخانه‌ های بزرگ و کوچکی است که به عنوان ذخایر منابع آبی محسوب میشود که به خارج از منطقه جریان می یابند. در ذیل به تعدادی از رودخانه‌ و چشمه‌ های مهم منطقه حفاظت شده جهان ‌نما اشاره میشود :

رودخانه ‌های سفید رود، ترکت، مغزی، چهار باغ. چشمه‌ های زیارت، مغزی، مارسنگ، اسبومرگاه، شاه‌ پسند، ‌ترکت، حاجی‌ آباد، گچیان، مراد چشمه، قل ‌قله، وارا، خوش ‌دستی، کلی چال، قورمه ‌تو، پاییزین، قلعه سرک.

اماکن زیارتی و مذهبی گرگان :

مسجد جامع گرگان :

بنای اصلی مسجد جامع گرگان در محله نعلبندان این شهر واقع شده است. با توجه بوجود مناره‌ آجری دوره سلجوقی، بنای اولیه مسجد نیز به همان دوره تعلق دارد و در دوره‌ های بعدی به طور گسترده بازسازی، تعمیر و تزیین شده است.

در حال حاضر به غیر از مناره، اثر دیگری از بنای اولیه مسجد برجای نمانده است. بیشتر بازسازی‌ ها در دوره تیموری، صفوی و دوره حاضر صورت گرفته است.

بنای مسجد با طرح مربع مستطیل، وسعتی حدود 1600 متر مربع را در بر میگیرد و شامل صحن وسیع مستطیل شکل، ایوان‌ های شرقی و غربی، شبستان‌ های چهار گوشه بنا، ورودی ‌های شمالی و جنوبی، مناره دوره سلجوقی و کتیبه‌ ها و سنگ ‌نوشته‌ های تاریخی است.

مناره آجری بنا با طرح استوانه ‌ای تزیین آجرکاری و کتیبه کوفی آجری دارد و قابل مقایسه با دیگر مناره ‌های دوره سلجوقی است.

به نظر میرسد که بخش فوقانی منار ویران شده و به جای آن یک ماذنه چوبی در دوره‌ های بعد جایگزین شده است.

از آثار نفیس و تاریخی مسجد میتوان به در و منبر چوبی منبت ‌کاری شده و فرامین و سنگ نوشته ‌های پادشاهان صفوی و افشاریه اشاره کرد. در قدیمی و منبت‌ مسجد کتیبه‌ ها و کنده کاری‌ های زیبایی دارد که برای نگهداری و حفاظت برداشته شده و بجای آن در جدیدی قرار داده شده است.

منبر نفیس و تاریخی مسجد نیز دارای کتیبه‌ هایی است که بر اساس متن آنها، این مسجد و منبر یک بار در سال 895 هجری قمری در زمان پادشاهی معین ‌الدین ابوالقاسم بابر (حاکم هرات) توسط امیر بابا حسن فرماندار استرآباد تعمیر و بازسازی شده و بار دیگر در سال 1018 هجری قمری در زمان شاه عباس اول توسط قطب‌ الدین احمدبن ملا علی استرآبادی و سرانجام به سال 1157 هجری قمری در زمان نادرشاه افشار توسط حاجی قربان آقا مجددا تعمیر و بازسازی شده است.

فرامین و وقف ‌نامه‌ های موجود در مسجد دارای تاریخ‌ هایی از اوایل دوره صفوی تا اوایل دوره قاجاریه است و موضوعات مختلفی را شامل میشود.

مسجد گلشن :

این بنا نزدیک چهار راه میدان شهر گرگان واقع شده است. بنای اولیه مسجد را به دوره صفویه منسوب میدانند که در دوره قاجاریه تعمیر و بازسازی شده است.

این مسجد در سالهای اخیر علیرغم ثبت تاریخی، تخریب و مسجد جدیدی با اسلوب مشابه مسجد قدیمی جایگزین آن شده است. گفته میشود که ایوان جنوبی مسجد به بنای اولیه مربوط است، اما ظاهر بنا نشان میدهد که به صورت کامل بازسازی و تزیین شده است.

مسجد امام حسن ‌عسگری (ع) :

این مسجد در شهر گرگان واقع شده است. بنای فعلی آن بعد از پیروزی انقلاب اسلامی احداث شده و فاقد جنبه‌ های تاریخی و هنری است. آنچه که به اهمیت تاریخی این بنا مربوط میشود، یک قدمگاه نسبتا‌ قدیمی است که در کنار مسجد واقع شده است.

امامزاده روشن :

این آرامگاه در روشن ‌آباد گرگان در وسط باغ و قبرستان واقع شده است. ساختمان اصلی این بنا به قرن نهم هجری قمری تعلق دارد. دو لنگه در نفیس آن تاریخ سال 865 هجری قمری را دارد. این بنا در نتیجه تعمیرات دوره ‌های بعد به صورت جدیدی درآمده است.

صندوق روی مرقد دارای تاریخ 875 هجری قمری است و نام سازنده آن، استاد حاجی عبداله که به خط رقاع بر روی آن حک شده است. این بنا تحت شماره 358 به ثبت تاریخی رسیده است.

امامزاده نور (اسحاق) :

امامزاده اسحاق‌ بن‌ موسی بن جعفر یکی از مفاخر معنوی و روحانی شهر گرگان، در محله سرچشمه این شهر واقع شده و بنای آن قدمتی 600 ساله دارد. اسحاق ‌بن موسی ‌بن جعفر برادر تنی حضرت امام رضا (ع) است. اکثر کسانی که به زیارت این امامزاده می ‌آیند دانشجویان، محصلین و افراد زیر 30 سال هستند.

یکی از نکات جالب و دیدنی در خصوص این امامزاده آن است که هنگام تحویل سال نو بیش از دو هزار نفر در امامزاده نور گرگان تجمع میکنند و پس از پایان مراسم تحویل سال به همه آنها کارتهای تبریک، نقل و سکه اهدا میشود.

امامزاده هندیجان :

این امامزاده در 25 کیلومتری جنوب روستای هندیجان نوکنده گرگان و در دامنه رشته کوه البرز و در مسیر جاده کوهستانی نوکنده به دامغان قرار دارد و یکی از زیارتگاه ‌های مردم بومی محسوب میشود.

بازار قدیمی گرگان :

این بازار به بازار نعلبندان معروف است و در داخل بافت قدیم شهر گرگان بعد از میدان شهرداری قرار دارد. در بافت قدیم گرگان، ابنیه تاریخی مذهبی،‌ آب ‌انبارها،‌ کاروانسراها و تیمچه نیز وجود دارد.

بازار قدیمی گرگان در روزگاران گذشته از جمله مراکز مهم داد و ستد کالا، توزیع و نشر افکار و عقاید فرهنگی اجتماعی بوده است. این بازار اگر چه در اثر گذشت زمان و عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تحول یافته، معهذا امروزه نیز بعنوان مرکز کالبد اصلی شهر، محل داد و ستد کالا و تجمع فروشندگان و خریداران کالا میباشد.

لازم به ذکر است که در سالهای اخیر، توسعه و گسترش بی ‌رویه فضاهای شهری و شهرسازی به بافت قدیمی شهر، به محلات و فضاهای موجود آن آسیب رسانده و موجب تغییراتی در چهره اصلی بافت قدیم شده است.

بازار قدیمی گرگان که قدمتی دیرینه دارد، از نظر سبک معماری و راسته‌ های مربوطه، یکی از زیباترین بازارهای استان منطقه شمال ایران محسوب میشود. این بازار یکی از مراکز مهم عرضه انواع محصولات بومی و غیر بومی است و محصولات مهم صنایع دستی آن، بویژه دستبافت ‌های ترکمنی معروفیت خاصی دارد.

شهرستان بندر ترکمن :

شهر ترکمن از شهرهای غرب استان گلستان است که از طرف شمال به جمهوری ترکمنستان و از طرف جنوب شرقی به شرستانهای گرگان و علی آباد و از طرف جنوب به شهرستان کردکوی و از طرف غرب به دریای مازندران و شهرستان بندر گز ارتباط دارد. این شهرستان‌ 190 هزار کیلومتر مربع مساحت دارد و دارای 2 بخش 30 دهستان و 2 شهر بندر ترکمن و گمیشان میباشد.

از مهمترین ویژگیهای این شهرستان موقعیت صیدگاهی و گردشگری آن است. جاذبه های گردشگری آن عبارتند از تالاب گمیشان و صیدگاههای مجاور آن که با وجود پرندگان آبزی و کنار آبزی که پیوسته چشم انداز طبیعی و زیبایی دارد. در فصل مهاجرت پرندگان با ورود پرندگان مهاجر بر زیبایی آن می افزاید.

جاذبه های طبیعی بندر ترکمن :

آشوراده :

یکی از جلوه‌ های تماشایی استان گلستان، همچون سایر نواحی شمالی ایران، وجود روستاهای زیبا بویژه در دل جنگلهای آن است. گذر از این روستاها و بازدید از آداب و رسوم آنان و توقف در کنار مردم با صفا و مهربان آنها، خاطره ‌ای فراموش ‌نشدنی برای هر علاقه ‌مند به سفر و تفرج فراهم می ‌آورد. از جمله این روستاها میتوان به ناحیه روستایی آشوراده اشاره کرد.

آشوراده از جمله نقاط دیدنی و تماشایی استان گلستان و از توابع شهرستان بندر ترکمن است که در 25 کیلومتری مرکز استان یعنی شهر گرگان واقع شده است. آشوراده به شکل جزیره است و آب و هوای معتدل و مرطوب دارد. زبان مردم این جزیره فارسی و ترکی است. همه مردم، مسلمان و پیرو مذهب شیعه یا سنی هستند.

این جزیره زیستگاه‌ مناسبی برای انواع جانوران است و همواره یکی ازجزیره ‌های دیدنی و توریست ‌پذیر استان گلستان محسوب میشود. تماشای صید ماهیان خاوری، اسکله، تاسیسات بندر ترکمن سواحل جزیره آشوراده از جاذبه ‌های این ناحیه بشمار می ‌آید.

دریای خزر :

مهمترین منابع آبی جذب جهانگرد در استان گلستان، دریای خزر و سواحل زیبای آن با چشم‌ اندازها و مناظر بسیار بدیع، دلنشین و دیدنی است و همواره مسافران بسیاری را از دور و نزدیک به سوی خود جلب میکند. دریای مازندران از ظرفیت ها و قابلیت های بس بالایی در زمینه بهره ‌برداری‌ های جهانگردی برخوردار است که در نوع خود شاید کم ‌نظیر باشد.

سواحل و کرانه‌ های دریای خزر در پیوند با جلگه سرسبز و کوههای بلند سر به فلک کشیده البرز، از دیدنی ‌ترین و جالبترین نقاط استان است. دریاچه خزر 438 هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و بزرگترین دریاچه جهان به شمار میرود.

سواحل جنوبی آن از خلیج حسینقلی تا آستارا به خط ساحلی ایران مربوط است. سواحل گوشه جنوب شرقی، قسمتی از ضلع جنوبی و شرقی دریای خزر به استان گلستان (به خصوص شهرستانهای بندر ترکمن و کردکوی) محدود است. کناره ‌های دریا عموما پست و ماسه ‌زار و در بعضی نقاط بصورت تپه‌ های ماسه‌ ای ساحلی درآمده است.

دریای خزر نقش تعیین ‌کننده ‌ای در آب و هوای سواحل شمال ایران دارد. میتوان گفت که زیبایی‌ های کم ‌نظیر گرگان به موجودیت و حفظ شرایط زیستی این دریا بستگی دارد. در محدوده استان گلستان دو اسکله بندر گز و بندر ترکمن با کارکرد تفریحی و تفرجی، از تفرجگاه‌ های مهم استان و از اماکن مطلوب جهت گذران اوقات فراغت شهروندان و مسافران محسوب میشود.

مجموعه تالاب ‌های آق ‌قلا و اترک :

این مجموعه در قسمت جنوبی رودخانه اترک واقع شده و مشتمل بر تالاب ‌ها و مرداب ‌های اینچه، آلماگل، آلاگل، اینجه برون، بی ‌بی شیروان، آجی‌ گل، نمک و دانشمند است که مجموع مساحت آنها 1250 هکتار تخمین زده میشود.

برخی از این تالاب ‌ها از جمله تالاب‌ آلاگل در فهرست کنواسیون تحقیقات بین ‌المللی پرندگان آبزی و مهاجر در سال 1350 به ثبت رسیده است.

فاصله تالاب ‌ها از یکدیگر بسیار نزدیک است و آب و هوای محدوده آنها مدیترانه ‌ای گرم با تابستانهای خشک و گرم و زمستانهای ملایم میباشد.

سطح آب تالاب ‌ها در زمان پر آبی به بیش از 2500 هکتار نیز میرسد. این مساحت به عواملی نظیر میزان آب ورودی و خروجی، به اقلیم و دیگر عوام محیطی بستگی دارد. آب این تالابها از رودخانه‌ اترک تامین میشود.

تالاب ‌های یاد شده محل زیست پرندگان مهاجر متنوعی است که از جمله آنها میتوان به فلامینگو‌ها، قوها، غازها، حواصیل و ... اشاره کرد. فصل شکار طبق تقویم اداره محیط‌ زیست از اول پاییز تا آخر زمستان هر سال و هر هفته دو روز (چهارشنبه و جمعه) میباشد.

از ماهیان این تالابها نیز میتوان به کولی، اورنج، سیم ‌پرک و شیشه ماهی اشاره کرد که فصل صید آن طبق مجوز اداره محیط‌ زیست گنبد از 15 اردیبهشت تا 15 اسفند ماه هر سال میباشد.

از آنجا که این مجموعه‌ تالاب ‌ها و مرداب ‌ها دارای راههای دسترسی، محوطه ‌های اطراق، چشم‌ اندازهای دشتی، مرغزارهای وسیع و پرندگان بومی و مهاجر، همچنین استفاده‌ های طبی میباشند، قابلیت ‌های فوق ‌العاده ‌ای را برای ایجاد یک کانون توریستی فراهم میکنند. شکار و صید بی‌ رویه، چرای دام، وارد کردن گونه ‌های غیر بومی، قطع اشجار و ... ازجمله عوامل تهدید کننده این تالاب ‌ها به شمار می ‌آیند.

تالاب گمیشان :

مجموعه تالاب گمیشان به دلیل تنوع زیستی، وجود گیاهان آبزی و کنار آبزی بعنوان یک ذخیره‌ گاه ژنتیکی با ارزش از گونه‌ های پرندگان، آبزیان و گیاهان آبی، اهمیت یافته است. این تالاب‌ در 60 کیلومتری شمال غرب گرگان پس از گذر از گرگان، بندر ترکمن، گمیشان و خواجه نفس واقع شده است.

مشاهده بیش از 20 گونه ماهی و 100 نوع پرنده که تعدادی از آنها نیز نادر هستند، از جمله جلوه‌ های تماشایی تالاب گمیشان میباشد. علاوه بر آن، این تالاب بعنوان یک منطقه تفریحی، آموزشی در سطح کشور مطرح است و همه ساله در فصول مختلف سال علاقه ‌مندان بی شماری را به سوی خود جذب میکند.

شهرستان علی آباد :

شهرستان علی آباد از شهرستانهای مرکزی استان گلستان است که از جانب غرب و شمال به شهرستان گرگان و از طرف جنوب به شهرستان شاهرود واقع در استان سمنان و از طرف شرق به شهرستان گنبد ارتباط دارد و مساحت آن بالغ بر 1163 کیلومتر مربع میباشد و از نقطه نظر تقسیمات داخلی استان دارای یک بخش و دو دهستان و یک شهر میباشد.

این شهرستان به دلیل داشتن موقعیت طبیعی مرتبط با مناطق جنگلی از نظر جاذبه های گردشگری موقعیت مناسبی دارد. تفرجگاه جنگلی کبودال در 5 کیلومتری جنوب شهر علی آباد واقع گردیده است.

این مکان در حاشیه رودخانه ای است که سرچشمه آن در مسیر رودخانه با داشتن آب زلال و شفاف از دره ای با درختان انبوه جنگلی عبور نموده و محیط با صفایی را ایجاد نموده است، وجود سکوهای اقامت موقت برای نصب چادر و اجاقهای طبخ غذا جاذبه بیشتری برای جلب گردشگری و مشتاقان طبیعت فراهم آورده است.

کوه تکیانو :

کوه تکیانو در 22 کیلومتری جنوب شرقی علی ‌آباد و در فاصله 7 کیلومتری جنوب روستای افراتخته قرار گرفته است. ارتفاع این کوه 2901 متر است. کوه جنگلی تکیانو سرچشمه رودهای افراخته و کردروی میباشد.

قرقلند ( قره‌ قلند ) :

این کوه در 27 کیلومتری جنوب علی ‌آباد و در 8 کیلومتری جنوب شرقی روستای الستان قرار گرفته است. ارتفاع این کوه حدود 3039 متر است. کوه نیمه جنگلی قرقلند سرچشمه رودهای گل ‌یوری، رودبار الستان و آقران میباشد. همچنین چشمه‌ های متعددی از این کوه سرچشمه میگیرند و سرازیر میشوند.

کوه گل :

این کوه نیمه جنگلی در 26 کیلومتری جنوب علی ‌آباد و در فاصله 6 کیلومتری جنوب شرقی روستای الستان واقع شده و ارتفاع آن 3010 متر است. این کوه سرچشمه رودهای الستان و آخران نیز میباشد.

کوه نیله ‌ته :

این کوه در 25 کیلومتری جنوب علی ‌آباد و در 8 کیلومتری جنوب شرقی روستای الستان از توابع کتول واقع شده است. ارتفاع این کوه نیمه جنگلی 2830 متر است. رودهای الستان و رودبار و همچنین چشمه‌ های فراوانی از این کوه سرازیر میشوند.

رودخانه چاه علی :

این رودخانه از دامنه غربی کوه رشته خاک در 16 کیلومتری شرق علی ‌آباد سرچشمه میگیرد و پس از عبور از روستای مشیرآباد به دشت گرگان وارد میشود و رو به سوی شمال غربی از کنار روستای کنیزک، گلی‌ جان و ایمر به دریاچه ایمر میریزد. شاخه دیگر آن به سوی غرب متوجه میشود و در 8 کیلومتری شرق روستای انبار الوم به رودخانه گرجوان وارد میگردد.

رودخانه گرجوان :

این رودخانه از به هم پیوستن رودهای وجادره و زرین ‌گل در 8 کیلومتری جنوب شرقی علی ‌آباد تشکیل میگردد و رو به سوی شمال، روستای املک و سنگدوین از ناحیه کتول را مشروب میکند و پس از عبور از شرق دریاچه قاسم‌ خان، روستای بدراق را پشت سر میگذارد و پس از انحراف به سوی غرب و مخلوط شدن با رودخانه چاه علی‌ در 3 کیلومتری شرق روستای انبار الوم، به گرگان رود میریزد.

آبشار کبودوال :

این مجموعه آبشار در دره ‌ای نسبتا عمیق و بسیار زیبا و در جنگل انبوه و دیدنی کبودوال واقع شده است. کبودوال در 5 کیلومتری جنوب علی آباد کتول قرار دارد.

پارک جنگلی دلند :

این پارک در مسیر آزاد شهر علی ‌آباد واقع شده و جزو آن دسته از پارکهای جنگلی است که امکانات تفرجگاهی مناسبی از قبیل میز، نیمکت، آب آشامیدنی، سرویس بهداشتی و نمازخانه دارد. پارک جنگلی دلند قابلیت‌ های تفرجگاهی ویژه ‌ای دارد و مورد استفاده وسیع مسافران بین راهی قرار میگیرد.

شهرستان کردکوی :

کردکوی را در گذشته تمیشه می گفتند که نام بخشی از غرب گرگان بوده و در اواخر زمامداری تیموریان و اوایل زمامداری صفویه گروهی از عشایر کردستان به این محل کوچانده شدند. به همین دلیل در اوایل کار به کرد محله و مدتی پس از آن به کردکوی شهره گردید.

مراکز تاریخی و باستانی کردکوی :

برج رادکان غربی :

این برج نزدیک روستای رادکان، 24 کیلومتری کردکوی و در 54 کیلومتری جنوب گرگان بر فراز تپه‌ ای با موقعیت خاص طبیعی و سوق الجیشی واقع شده است. این بنا 35 متر ارتفاع و بدنه ساده آجرچین دارد که در فواصل معین بدنه آن، سوراخهای داربستی در هنگام احداث بنا تعبیه شده است.

زیباترین قسمت بنا، در بخش فوقانی آن قرار دارد و مشتمل بر دو ردیف قطاربندی و دو کتیبه کوفی است که نام بانی آن و تاریخ ساختمان بر آن نوشته شده است.

کتیبه بنا به صورت کشیده نوشته شده است و عده ‌ای آن را تقلیدی از معماری گنبد قابوس میدانند با این تفاوت که گنبد برج رادکان به صورت دوپوش است و پوشش فوقانی به صورت مخروطه بلند جلب توجه میکند و از شاهکارهای معماری قرون اولیه به شمار می ‌آید. سر در ورودی بنا بر پرتگاهی مشرف است. طرح داخلی برج رادکان مدور و نمای بسیار ساده دارد.

تمام بدنه بنا از آجر ساخته شده و آجرهای آن از نظر پختگی، رنگ و استحکام نظیر آجرهای گنبد قابوس است. ملاط به کار رفته در بنا گچ است. تا دوره قاجار، بر بالای ورودی بنا، کتیبه ‌ای به خط کوفی وجود داشته که به سرقت رفته است.

این برج محل دفن یکی از اسپهبدان آل باوند طبرستان به نام ابو جعفر محمدبن و نوریان باوندی است. بنای برج در تاریخ 407 هجری قمری شروع و در سال 411 هجری قمری به پایان رسیده است.

جاذبه های طبیعی کردکوی :

پناهگاه حیات وحش میانکاله :

این پناهگاه مشتمل بر خلیج گرگان، جزیره آشوراده و شبه‌ جزیره میانکاله است که حدود 7 هزار هکتار وسعت دارد و به عنوان یکی از ذخایر زیست محیطی کره زمین از سوی یونسکو به ثبت رسیده است.

پناهگاه میانکاله، تنها بازمانده از مناطق نیمه مشجر سواحل دریای خزر است و بهشت آبزیان و پرندگان مهاجری است که همه ساله در فصل زمستان از کشورهای سردسیر شمالی به سوی آن پرواز میکنند و به زمستان گذرانی می پردازند.

از انواع این پرندگان میتوان اردک ماهی ‌های وحشی،‌ غاز، قو، فلامینگو (مرغ آتشین) و پلیکان (مرغ سقا) را نام برد. پرندگان بومی مثل قرقاول، دراج زنگوله بال هم در پیرامون آن زندگی میکنند.

از این پناهگاه حیات وحش، میتوان ضمن استفاده‌ های علمی آموزشی، بهره ‌برداری ‌های سیاحتی وسیعی بعمل آورد که در حال حاضر نیز به طور محدود صورت میگیرد.

خلیج گرگان :

خلیج گرگان بزرگترین خلیج دریای خزر است که بر اثر پیشروی و گسترش شرقی رشته ساحلی شبه جزیره میانکاله در جنوب شرقی دریای خزر تشکیل شده است. وسعت خلیج گرگان حدود 400 کیلومتر مربع است. طول خلیج در جهت غربی شرقی حدود 70 کیلومتر و عرض آن نیز بین 13 تا 14 کیلومتر است، ولی کاملا بر خلاف شبه جزیره میانکاله، از غرب به شرق به عرض ‌خلیج افزوده میشود.

خلیج گرگان کم‌ عمق است بطوریکه با در نظر گرفتن بالا آمدگی آب، حداکثر عمق آن به 4 متر میرسد و از غرب به شرق تا حوالی ضلع جنوبی آشوراده به عمق آب افزوده میشود.

درجه شوری آب خلیج در قسمتهای غربی به علت کمی عمق و افزایش تبخیر، قدری بیشتر ازشوری آب دریای خزر است. در دهانه رودهای پر آبی مانند قره‌ سو و گهر باران به علت ورود آب شیرین، از درجه شوری آب آن کاسته میشود و بر عکس به درجه گل ‌آلودگی آن افزوده میشود.

حدود 25 رود و نهر کوچک از دامنه شمالی البرز وارد خلیج گرگان میشوند. در کل، مقدار آب ورودی خلیج (به استثنای ماه ‌های آبان تا اسفند) کمتر از آب خروجی است و کمبود آب آن از طریق دریای خزر تامین میشود. این وضع سبب شده است که یک جریان شدید طولانی از دریا به خلیج و یک جریان ضعیف و کوتاه مدت از خلیج به دریا، از طریق تنگه بندر ترکمن - آشوراده برقرار گردد.

اکولوژی خلیج گرگان تحت تاثیر دریای خزر، رودهای مجاور و شبه جزیره میانکاله قرار گرفته است که در رشد و تکثیر آبزیان، ماهیان استخوان دار و ماهیان غضروفی و جذب پرندگان زمستانی نقش مهمی دارد. بدین جهت میتوان گفت که شبه جزیره میانکاله و خلیج گرگان دو محیط زیستی و جغرافیایی جدایی ناپذیرند.

اگرچه خلیج گرگان و شبه جزیره میانکاله به صورت یک محدوده زیستی حفاظت شده درآمده، ولی وجود صید بی‌ رویه و بی‌ موقع، افزایش واردات فضولات صنعتی، دامداری و کشاورزی از یک سو و اهمیت زیست محیطی خلیج و لزوم بهره ‌برداری بیشتر از منابع غذایی برای جمعیت فزاینده کشور از سوی دیگر، از جمله مسائلی است که میتواند لزوم توجه بیشتر و انجام پژوهش‌ های بیشتر در خصوصیات خلیج گرگان و شبه جزیره میانکاله را توجیه کند.

ساحل بندر گز :

ساحل زیبا و آرام بندر گز در حاشیه دریای خزر و در فاصله 3 کیلومتری شمال جاده آسیایی تهران - مشهد واقع شده و امکانات تفریحی و اقامتی و رفاهی مناسبی برای استراحت و استفاده بازدیدکنندگان دارد.

شهرستان گنبد کاووس :

این شهر در بخش شرقی استان گلستان واقع گردیده است و از طرف شمال با جمهوری ترکمنستان، از طرف غرب با شهرستان علی آباد، از طرف شرق با شهرستان مینو دشت و از طرف جنوب به استان سمنان محدود میشود و از نظر تقسیمات داخلی استان، مشتمل بر 4 بخش، 11 دهستان، 5 شهر که به ترتیب گنبد، آزاد شهر، خان ببین، رامیان و‌ دلند است.

یکی از بی نظیرترین یادمان های برجسته معماری ایران در دوره اسلامی گنبد قابوس بن وشمگیر است که در شمال شهر گنبد کاووس در 3 کیلومتری بازمانده شهر قدیمی جرجان مرکز حکومت آل زیار قرار دارد و از نظر هنر معماری و تاریخی یادگاری بس ارزنده از دوران آبادی و شوکت سرزمین جرجان و دودمان آل زیار است.

مراکز تاریخی و باستانی گنبد کاووس :

میل گنبد قابوس ( گنبد کاووس ) :

بنای آجری میل گنبد قابوس از نقطه نظر عظمت معماری، ویژگیهای هنری و تکنیکی در زمره بزرگترین مفاخر معماری قرن چهارم هجری قمری به شمار میرود. ساختمان این میل که آرامگاه شمس ‌المعالی قابوس ‌بن وشمگیر زیاری است، در بالای تپه ‌ای در میان پارک بزرگ شهر گنبدکاووس واقع شده است.

این بنا زیباترین و‌‌‌ باشکوه‌ ترین بناهای اوایل دوره اسلامی است که علیرغم استفاده بسیار کم از عناصر تزیینی، دارای ساختارهای متناسب، موزون، مستحکم و زیباست که نوعی احساس شکوه و زیبایی را به بیننده القا میکند.

ساختمان میل در اصل متشکل از سه قسمت شالوده، ساقه و گنبد مخروطی است که روی هم رفته پنجاه و پنج متر ارتفاع دارند.ساقه این میل بر روی پایه‌ای مدور قرار دارد و تنها نزدیک به دو متر آن بیرون از زمین است و براساس مطالعات به عمل آمده بخش بزرگی از آن در دل زمین فرو رفته است.

خود ساق با نمای دایره ‌ای پره‌ دار، بر روی این شالوده قرار گرفته است و 37 متر ارتفاع دارد. در بدنه ساقه بنا، ده پره مثلثی شکل با فواصل معین و با تناسب و زیبایی کامل قرار گرفته است، به طوری که علاوه بر ایجاد زیبایی، از حجم ساده و بیقواره ساقه کاسته و نیز موجب استحکام بنا شده است.

تنها تزیین این ساقه در بالای در ورودی مشتمل بر دو رشته کتیبه کوفی آجری است که یکی در ارتفاع 8 متری از سطح زمین و دیگری زیر پاکار گنبد تعبیه شده است. عرض این کتیبه‌ ها 80 سانتی ‌متر و هر دو مشتمل بر یک عبارت تاریخی است که سال 397 قمری و 375 شمسی را نشان میدهد.

این کتیبه عاری از هر گونه پیرایه و تزیینات است و همچون خود گنبد، تنها به استحکام و ماندگاری آن توجه شده است. خطوط و حروف کتیبه با آجر ساده قرمز رنگ که روی آن ساییده شده، بدون هیچگونه روکشی در درون قابهای آجری جای گرفته است.

خطوط کوفی ساده این کتیبه، دارای برجستگی است و در عین حال، نوعی تراش ظریف و زیبای متناسبی دارد که از هر جهت با هیات ساختمان آرامگاه تناسب دارد.

گذشته از سادگی کتیبه در هنگام نصب خطوط و قابسازی آن، این نکته مراعات شده که از هر جهت ماندگاری آن بر روی بدنه تضمین شود. برای این منظور هر کدام از حروف آجری و آجرهای قاب کتیبه ریشه ‌های بلندی دارد که درون دیوار گنبد فرو رفته است. بهمین خاطر و به علت پختگی آجر قرمز و استحکام آن هنوز پس از هزار سال، کتیبه تقریبا سالمی برجای مانده است.

تکرار یک متن در دو جای بنا نیز به ماندگاری محتوای کتیبه کمک بزرگی کرده است. بدنه بنا سراسر از آجر پخته قرمز رنگ ساخته شده است.

آجرهای سخت این بنا که در نهایت پختگی و استحکام هستند به علت تابش آفتاب در طول قرنها به رنگ زرد طلایی درآمده ‌اند که خود بر زیبایی بنا افزوده است. شکل آجرهایی که در بنا به کار رفته، معمولی و یکسان است، به جز آجرهایی که در بدنه گنبد مخروطی مورد استفاده واقع شده است.

آجرها خوب پخته شده و خوب به ملاط چسبیده و سخت،‌ توپر و یکپارچه است. گنبد مخروطی بنا به ارتفاع 18 متر بر روی ساقه بنا شده است.

این گنبد برخلاف اکثر برجها و گنبدهای آرامگاهی یک پوش است و بدون هیچ واسطه ‌ای بر روی بدنه برج قرار گرفته و شیب تند و سطح صاف و صیقلی آن به ماندگاری گنبد کمک فراوان کرده است. درون بنای گنبد قابوس، ساده و تنها با اندود گچ پوشش یافته که با گذشت زمان به سیاهی گراییده است.

بر بالای سر در ورودی بنا دو رشته مقرنس زیبای ساده کار شده که جز اولین نمونه مقرنس‌ های هنر اسلامی ایران به شمار میرود. همچنان که از متن کتیبه بر می ‌آید این بنا در سال 397 هجری قمری توسط شمس ‌المعالی قابوس بن وشمگیر آل زیار جهت آرامگاه شخصی بنا شده است.

نامبرده که در آن روزگار فرمانروای گرگان بود، مردی دانشمند، ‌هنرمند، سلحشور، دوستدار و مشوق علم و هنر بود. وی در سال 402 هجری قمری یعنی 5 سال بعد از ساخت گنبد قابوس وفات یافت، این بنا در فهرست بناهای تاریخی ایران به ثبت رسیده است.

جاذبه های طبیعی گنبد کاووس :

رودخانه اترک :

این رودخانه از کوههای هزار مسجد و لاله رویان در استان خراسان سرچشمه میگیرد و در جنوب شرقی مازندران به دریای خزر میریزد. طول رودخانه اترک را تا حدود 600 کیلومتر برآورد کرده‌ اند.

رودخانه اترک در مسیر طولانی خود از شیروان، بجنورد و مراوه تپه عبور میکند، در روستای مرزی چات ریزابه سیمبار از جمهوری ترکمنستان به آن می‌ پیوندد و سپس در امتداد جنوب غربی دلتایی تشکیل میدهد و به خلیج حسینقلی میریزد.

به موجب قرارداد 1882 میلادی ایران و روسیه، رود اترک از چات به بعد خط مرزی دو کشور ایران جمهوری ترکمنستان تعیین شده است. مرزی بودن این رودخانه از یک طرف و فقدان دسترسی مناسب به آن باعث شده است تا استفاده‌ های توریستی از حواشی آن بسیار محدود گردد.

رودخانه آق بند :

این رودخانه از دامنه غربی کوه گلچه داغ در 50 کیلومتری شمال شرقی گنبد کاووس سرچشمه گرفته و رو به سوی غرب از دره نسبتا تنگ و پر شیب آق ‌بند عبور میکند و روستای آق‌ بند را در سر راه خود مشروب میسازد. در 6 کیلومتری غرب روستای مزبور تغییر مسیر داده و به طرف جنوب غربی متوجه میشود.

ضمن مخلوط شدن با چند خشک‌ رود کوچک، در 5 کیلومتری شرق روستای "قره ماخر" با خشک‌ رود بزرگی که از دامنه‌ های غربی رشته‌ کوههای میرداوود و آق دیرگک سرچشمه گرفته است، مخلوط میگردد و رو به سوی غرب از روستای "قره‌ ماخر" عبور میکند و پس از طی یک قوس راستگرد نسبتا بزرگ، به دریاچه نمک دانشمند، در 42 کیلومتری شمال غربی گنبد کاووس میریزد.

رودخانه دهانه :

رودخانه دهانه از مخلوط شدن رودهای آنا سخیوگ و مادرسو در روستای تنگر در 54 کیلومتری شمال شرقی گنبد کاووس پدید می ‌آید. این رودخانه در میان رشته "قره‌ کسمور" در شمال و رشته "کوسوان" در جنوب را رو بسوی غرب طی میکند و پس از عبور از روستای "بش ‌اولی" بسوی جنوب غربی متوجه میگردد.

در سر راه روستای "شفال تپه" را مشروب میسازد و پس از عبور از روستای "آق ‌قمیش" و مخلوط شدن با یک ریزآبه کوچک که از جنوب شرقی سرازیر گردیده است، با کمی انحراف به طرف شمال غربی متوجه میشود و پس از مخلوط شدن با یک ریزآبه دیگر که آن نیز از ارتفاعات جنوب شرقی سرچشمه میگیرد، به سوی غرب و بعد به طرف شمال جریان می ‌یابد.

روستاهای قانجق، اجن و قره ‌قوجا را سیراب میکند و پس از در هم ‌آمیختن با یک ریزآبه کوچک دیگر که آن هم از ارتفاعات جنوب شرقی سرازیر گردیده است، به سوی شمال غربی به جریان خود ادامه میدهد.

در یک کیلومتری جنوب کلاله با ریزآبه بزرگی که از دامنه جنوبی رشته "یشک ‌یال" سرچشمه گرفته، مخلوط میشود و به سوی غرب متوجه میشود و با یک قوس نسبتا کوچک، راهی شمال شده و در جنوب شرقی روستای امان خواجه به گرگان رود میریزد.

رودخانه رامیان :

این رودخانه از به هم پیوستن رودهای "تپرم" و "قره‌ چای" واقع در 6 کیلومتری جنوب غربی رامیان در 31 کیلومتری جنوب غربی گنبد کاووس تشکیل میشود و دره میان کوه خاک در غرب و کوه لیرم در شرق را نخست به سوی شمال و بعد به سوی شمال‌ شرقی می ‌پیماید.

در 3 کیلومتری جنوب رامیان به سوی شمال متوجه میشود و در جنوب رامیان با خشک ‌رود کوچکی که از دامنه شمالی کوههای لیرم و یورت ‌گلی سرچشمه گرفته است، مخلوط میشود.

پس از مشروب نمودن رامیان، دره غربی کوه امام قاسم را رو به سوی شمال طی میکند و به دشت گرگان وارد میشود. در این منطقه و پس از قطع راه اتومبیل رو گرگان به آزاد شهر (شاه ‌پسند سابق) از شرق روستای داود ملا عبور میکند و در روستای هوجی به رود حاجی ‌کوچی میریزد و مشترکا در شرق بی ‌بی‌ شیروان به گرگان رود ملحق میشوند.

رودخانه قرناوه :

این رودخانه از دامنه شمال شرقی کوه شاهانه و دامنه غربی کوه آودار در 53 کیلومتری شمال شرقی کلاله و 83 کیلومتری شمال شرقی گنبد کاووس سرچشمه میگیرد و رو به سوی غرب از دره شمالی کوه شاهانه عبور میکند.

در روستای غرب با رودخانه اسماعیلک مخلوط میشود و پس از مشروب ساختن روستای کریم ایشان بسوی جنوب غربی و غرب جریان مییابد. در روستای چاتال با رودخانه چقلیق مخلوط میشود و رو به سوی جنوب غربی، روستاهای "علی‌ قپان" و "قپان" را مشروب میسازد و در روستای "پشی" با رودخانه شور دره درهم می ‌آمیزد.

سپس روستای علی بیگ را مشروب نموده و در روستایی به نام "سیت" با رودخانه کرکل دره مخلوط میشود و پس از مشروب نمودن روستای شیخ در جنوب غربی روستای گوکچه به رودخانه گرگان رود میپیوندد.

رودخانه کرنگی :

رودخانه کرنکی از دامنه شمالی کوه حاجی ‌لر داغ در 30 کیلومتری جنوب شرقی گنبد کاووس سرچشمه میگیرد و دره شرقی کوه "گورلی" را ضمن مخلوط شدن با یک ریزابه کوچک بسوی شمال طی میکند.

در 6 کیلومتری جنوب غربی مینو دشت با ریزآبه ‌ای که از دره غربی سرازیر شده است، در هم می‌ آمیزد و از این محل رو به شرق جریان می ‌یابد. پس از طی حدود 3 کیلومتر با ریزابه‌ دیگری که از ارتفاعات جنوب سرازیر گردیده است مخلوط شده و طی یک قوس از روستای "خرم‌ کرو" عبور میکند و رو به سوی شمال غربی از کنار شهر مینو دشت میگذرد.

این رودخانه در اطراف شهر مینو دشت تغییر جهت داده و رو به سوی غرب وارد دشت گرگان میشود و پس از سیراب نمودن روستاهای "قوئینلی" و "ساریل" در غرب روستای "ارس ‌خان" به رود نوده میریزد.

رودخانه نوده :

این رودخانه که در واقع یکی از شاخه ‌های رود تیل ‌آباد به شمار میرود در 6 کیلومتری شرق آزاد شهر از رود تیل ‌آباد جدا میشود و پس از طی یک قوس راستگرد رو به سوی شمال جریان می ‌یابد و از غرب روستای قزلجه واقع در دشت گرگان عبور میکند و پس از مشروب نمودن روستای آرتق در یک کیلومتری غرب روستای ارس‌ خان با رودخانه کرنگی درهم می ‌آمیزد. از این نقطه رو به سوی غرب تغییر جهت داده و در 4 کیلومتری جنوب غربی گنبد کاووس به رود گرگان میریزد.

آبشار شیرآباد :

این آبشار در 7 کیلومتری جنوب شهرخان ببین شهرستان گنبد و در دامنه‌ کوههای البرز و جنگلهای پوشیده از درختان کهن و سر به فلک کشیده واقع شده است.

در مسیر آن رودخانه و چشمه ‌سارهای زیبا و خنک قرار دارد. آبشار شیرآباد به صورت پله ‌ای و مشتمل بر 12 آبشار کوچک و بزرگ است. بزرگترین آبشار آن 30 متر ارتفاع دارد و دو حوضچه با عمق 40 تا 80 متر در پای دیواره آن بوجود آمده است.

پارک ملی گلستان :

پارک ملی گلستان نخستین پارکی است که عنوان پارک ملی در ایران را به خود اختصاص داده است. این پارک جنگلی کوهستانی در حوزه استانهای گلستان، سمنان و خراسان واقع شده است.

پارک ملی گلستان به دلیل ارزشهای بی شمار طبیعی، جنگلهای سرسبز و گونه‌ های متنوع گیاهی و جانوری، از جمله مناطق معدودی است که با معروفترین پارکهای ملی مشابه خود در دنیا، برابری میکند. این پارک یک محیط طبیعی با آب و هوای روح افزا و دلنشین است.

روستاهای زیادی در اطراف پارک ملی گلستان دیده میشود که فعالیتهای ساکنین آنها، بر پایه دامداری و کشاورزی است. در مجاورت پارک ملی گلستان و شهر گنبد کاووس در 55 کیلومتری غرب پارک و شهر بجنورد در 115 کیلومتری شرق پارک وجود دارد. فاصله زمانی این پارک با شهر گرکان دو ساعت است.

یکی از مناظر دیدنی پارک ملی گلستان، چشمه سارهای متعددی است که در سراسر آن از دل زمین و در میان درختان جنگلی می‌ جوشند و سرازیر میشوند به نحوی که بیش از 20 چشمه در شمال، جنوب، شرق و غرب پارک جریان مییابد. پارک ملی گلستان از نظر گوناگونی ارزشها و کیفیت حفاظت در میان مناطق حفاظت شده کشور از جایگاه ویژه ‌ای برخوردار است.

حیات وحش، دشت زیبا، گیاهان و گلهای نادر در بخشهای مختلف پارک، آبشارهای گوناگون و ارتفاعات سرسبز، از جمله جلوه‌ های پارک ملی گلستان است.

شهرستان مینو دشت :

شهر مینو دشت در منتهی الیه شرق استان گلستان واقع گردیده است و از شمال با جمهوری ترکمنستان دارای 126 کیلومتر مرز مشترک و از جنوب با استان سمنان ،از شرق با استان خراسان و از غرب با شهر گنبد کاووس ارتباط دارد.

این شهرستان دارای سه شهر مینو دشت، گالیکش و کلاله و 4 بخش و 12 دهستان میباشد. از مهمترین گردشگاههای این شهرستان میتوان به پارک ملی گلستان که نخستین پارک ملی ایران محسوب میشود اشاره کرد.

این پارک با 92000 هکتار از جمله پارکهای ملی ثبت شده بین المللی است و یک حیات کامل طبیعی در آن جریان داشته و همه ساله پذیرای تعداد کثیری از محققان و پژوهشگران و اندیشمندان اکولوژیست و همچنین مسافرین است. وجود رودخانه های جاری، چشمه ساران پر طراوت و آبشارهای چشمگیر بر زیبایی های این شهرستان افزوده است.

مراکز تاریخی و باستانی مینو دشت :

آرامگاه مختومقلی فراغی :

آرامگاه مختومقلی شاعر شهیر و پر آوازه‌ ترکمن در روستای آق ‌تقای در فاصله 60 کیلومتری مرز پل قرار دارد. این روستا از توابع بخش مراوه تپه شهرستان مینو دشت است.

مختومقلی یکی از شخصیت ‌های ادبی و حماسی ترکمن ‌ها به شمار می ‌آید و بویژه در عرصه ادب و هنر جمهوری ترکمنستان از جایگاه ویژه ‌ای برخوردار است. خلاقیت ادبی مختومقلی توجه بسیاری از پژوهشگران و دانشمندان را به خود جلب نموده است.

در اواخر قرن 18 و اواسط قرن 19 میلادی برخی از اشعار او به زبانهای آلمانی و انگلیسی ترجمه و چاپ شد. در آغاز قرن بیستم بویژه پس از انقلاب اکتبر سال 1917 میلادی روسیه، اشعار برگزیده او به تمام زبانهای جمهوری‌ های سابق شوروی، همچنین به زبانهای فرانسوی، لهستانی و انگلیسی منتشر شد.

قلعه ماران :

قلعه ماران در ناحیه حاجی ‌لر مینو دشت قرار دارد. بنا به یک روایت تاریخی قلعه ماران همان پایتخت دوم پارتها (اشکانیان) است که تیرداد آن را ساخت و به دارا موسوم شد و گفته میشود همان "داریون" یونانی‌ ها است.

جاذبه های طبیعی مینو دشت :

رودخانه ترکولو :

این رودخانه از ارتفاعات جنوب شرقی مینو دشت در 32 کیلومتری جنوب شرقی گنبد کاووس سرچشمه میگیرد و دره جنوبی کوه قلعه را رو به سوی شمال غربی می ‌پیماید و پس از مشروب ساختن روستای قلی ‌تپه به دشت گرگان وارد میشود.

پس از عبور از اراضی باتلاقی و سیراب نمودن روستای آرام در 8 کیلومتری شمال شرقی گنبد کاووس به رود نالیوان میریزد و به گرگان رود نیز وارد میگردد.

رودخانه مادرسو :

این رودخانه از چشمه ‌سارهای شرقی ناحیه کوکلان در 52 کیلومتری شرق کلاله سرچشمه میگیرد. نخست رو به سوی غرب روان میشود و پس از طی 4 کیلومتر بسوی شمال متوجه گردیده و ضمن آمیختن با خشک رود طویلی به دره دهانه گرگان وارد میشود.

پس از مخلوط شدن با رود کوچک کورکلی نخست بسوی شمال غربی و سپس به طرف غرب جریان می یابد و دره شمالی کوه کورکلی را نخست به سوی شمال غربی و سپس به طرف غرب سیر میکند. در 2 کیلومتری شرق روستای ‌"تنگ ‌راه" با ریزآبه کوچکی که از دامنه شمالی کوه اسماعیل‌ خان سرچشمه گرفته و دره شرقی کوه کوسوان را به سوی شمال پیموده است، مخلوط میشود و در روستای "تنگ ‌راه" با رود "آناسخیوک" یکی شده و رودخانه بلند دهانه را تشکیل میدهد.

رودخانه نایلوان :

رودخانه نایلوان از شمال مینو دشت در 17 کیلومتری شرق گنبد کاووس سرچشمه گرفته و رو به سوی شمال غربی جریان می‌ یابد و در 8 کیلومتری شمال شرقی گنبد ‌کاووس به گرگان میریزد.

رودخانه کورکلی :

این رودخانه از دامنه جنوبی آق ‌مزار، در 52 کیلومتری شرق کلاله دشت گرگان سرچشمه میگیرد و رو بسوی غرب بستر پرشیب خود را طی کرده و در 46 کیلومتری شرق کلاله به رودخانه دهانه گرگان میریزد.

منطقه حفاظت شده پارک ملی :

این پارک در 19 مرداد 1336 به نام منطقه حفاظت شده آلمه و یشکی تحت حفاظت قرار گرفت. در 23 بهمن 1340 با همان مساحت اولیه یعنی 91.890 هکتار به منطقه حفاظت شده آلمه موسوم گردید و در شهریور سال 1342 عنوان پارک ملی و در سال 1343 نام پارک ‌وحش را به خود اختصاص داد.

بعد از تغییر نام سازمان شکاربانی و نظارت بر صید به سازمان حفاظت محیط‌ زیست منطقه ‌ای در شرق این پارک به نام قرخت با مساحت 34 هزار هکتار بعنوان منطقه حفاظت شده به آن الحاق و در سال 1355 هر دو منطقه در یکدیگر ادغام گردیدند و در مجموع با مساحت 125.895 هکتار، پارک ملی گلستان را تشکیل دادند.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی طی بررسی‌ های مجدد و در نظر گرفتن مسایل اجتماعی و نیاز اهالی اطراف منطقه، مساحت آن به 91.890 هکتار تقلیل یافت. از نظر توپوگرافی این پارک بی ‌نظیر از صخره ‌های مرتفع آهکی تا تپه ماهورهایی با شیب و فراز کم تشکیل گردیده و از نظر اقلیمی بین دریای خزر و مناطق خشک شرقی قرار گرفته است و به همین لحاظ اقلیم ‌های متفاوت از نواحی بسیار مرطوب تا قسمتهای نیمه خشک را در بر میگیرد.

نزولات آسمانی در این پارک برحسب منطقه متفاوت و میزان آن بین 1000 میلیمتر تا کمتر از 200 میلیمتر در سال متغیر است. درجه حرارت آن از منفی 25 درجه تا مثبت 35 درجه سانتی‌ گراد برحسب ماههای مختلف متفاوت است. شرایط طبیعی پارک موجب بوجود آمدن زیستگاههای مناسبی برای زندگی پستانداران وحشی شده و گوناگونی این جانوران را نیز تشدید کرده است.

مناطق جنگلی این پارک را گونه ‌هایی مانند مرال (گاو کوهی، بزرگترین گوزن ایران) و شوکا جلوه‌‌ ای خاص بخشیده ‌اند. در نواحی استپی نیز حیوانات مختلفی مانند آهو، قوچ و میش، کل و بز و یوزپلنگ زندگی میکنند. پلنگ، گراز، خرس قهوه ای، گرگ، شغال، گربه پالاس و گربه جنگلی (و نیز گونه‌ های متعددی از پستانداران کوچک) نیز از جانورانی هستند که در اکثر نواحی این پارک یافت میشوند.

گفته میشود که ببر نیز در پارک وجود دارد. از میان جمعیت پستانداران بزرگ وحشی این پارک، قوچ و میش بیشترین تعداد را دارند. تنوع گونه‌ های پرندگان این پارک نیز به بیش از 150 گونه پرنده وحشی میرسد.

حدود 48 نوع پرنده در فصل بهار و تابستان در منطقه یافت شده و 62 گونه نیز بومی پارک میباشند. به این ترتیب حدود 110 نوع پرنده در این پارک زاد و ولد میکنند. علاوه بر این، 21 نوع پرنده دیگر نیز در زمستان‌ ها مشاهده شده و 19 گونه دیگر نیز در مسیر مهاجرت خود در این پارک توقفی کوتاه میکنند.

سار صورتی، شاهین بحری و بال لاکی از این دسته ‌اند. از انواع پرندگان قابل شکار این پارک به قرقاول، کبک، تیهو، زنگوله، بال، کوکر سینه سیاه، ابیا و بلدرچین میتوان اشاره کرد که ابیا و بلدرچین مهاجر و بقیه بومی منطقه میباشند.

از پرندگان شکاری و لاشخورهایی که از سایر جانوران تغذیه نموده و در سرتاسر سال در پارک مشاهده میشوند، میتوان به قرقی، دلیجه، سار، کپه، دال سیاه، عقاب دریایی دم سفید، طرلان و بالابان اشاره کرد. این پرندگان در کنترل جمعیت انواع جانوری، بهداشت محیط و حفظ سلامت انواع جانوران دیگر نقشی حیاتی دارند. پارک ملی گلستان زیستگاه بسیاری از پرندگان و گنجشکان زیبا و آوازه خوان مانند دارکوب سیاه، بلبل، توکای باغی، انواع سهره ‌ها، سسک‌ ها، زرده پره ‌ها، مگس گیرها، زنبور خورک‌ ها و دم سرخم ‌ها میباشد.

این گروه از پرندگان نقش بسیار مهمی در کنترل آفات نباتی ایفا میکنند. پارک ملی گلستان بین دو حوزه نیمه نم‌ پسند و نیمه خشکی پسند قرار دارد و به تدریج در حرکت به طرف شرق، سیمای طبیعی آن به حالت استپیک تغییر پیدا میکند، به همین جهت عناصر گیاهی نواحی سه ‌گانه فوق را میتوان در پارک مشاهده نمود.

تنوع و رنگارنگی‌ گیاهان این پارک چنان مناظر زیبایی را بوجود آورده است که نظیر آن را در کمتر جایی از این سرزمین میتوان دید. توسکای قشلاقی، کلهو، انجیر، توت، ملج، داغداغان، ازگیل، ولیک، زالزالک، سیامتو، گوجه وحشی، شیر خشت، دغدغک، گردو، تمشک، نار وحشی، گلابی وحشی و ... از گونه ‌های مختلف گیاهی پارک محسوب میشوند.

در کف جنگل گونه‌ های بی ‌شماری نظیر سرخس ‌ها، متامتی و ... پراکنده ‌اند. در نواحی خشک‌ تر درختچه‌ های زرشک، تغ، گز، کاروان ‌کش، بوته ‌های کلاه میر، حسن، گون، گدار، چوبک،‌ درمنه، خارشتر و سایر گونه‌ های استپی یافت میشود. در نواحی مرتفع گونه ارس نیز به طور پراکنده دیده میشود.

پارک ملی گلستان میتواند مورد بازدید گذران اوقات فراغت عموم مردم بویژه مسافران عبوری در مسیر جاده تهران - مشهد قرار گیرد. پارکینگ‌ ها و کمپینگ‌ هایی جهت استراحت و اقامت شبانه در این پارک ایجاد شده است که برخی از آنان مدتهاست مورد بهره‌ برداری قرار میگیرد.

از آن جمله میتوان پارکینگ‌ های تنگ ‌راه، گلستان و آبشار را نام برد که امکان دسترسی به آنها آسان و نیز از برخی جنبه ‌های اساسی تفرجگاهی مانند ملاحظه مناظر زیبا و بدیع، بهره‌ گیری از هوای پاک و لطیف، امکان مشاهده انواع پرندگان و سایر جانوران حائز اهمیت است.

این پارکینگ‌ ها حداقل وسائل و تجهیزات تفرجگاهی از قبیل میز و نیمکت، اجاق، زباله ‌دانی و سرویسهای بهداشتی را دارند. ضمنا کمپینگی جهت اقامت شبانه در دست تهیه است که پس از تکمیل مورد استفاده قرار خواهد گرفت. ساختمانی به منظور ارائه اطلاعات، نمایش فیلم‌ ها و اسلایدهای مربوط به منطقه و نیز بیان مسائل زیست محیطی که خود عامل موثری در ارتقا سطح فرهنگ زیست محیطی بازدیدکنندگان به حساب می ‌آید، ایجاد گردیده است.

تعداد بازدید : 2306
تاریخ انتشار : 28-01-1392 , 08:39